Home » Lov » Lisice – glad ne prašta

Lisice – glad ne prašta

Piše: Prof. dr Zoran RISTIĆ

Ekspresno razmnožavanje lisice utiče na povećanje prijeko potrebne hrane za njen opstanak

Lisica dnevno pojede 850 grama razne hrane ili, po istraživanjima, 312 kilograma godišnje, što znači da mora imati na meniju 5.320 miševa, 51 zeca (ili druge divljači), 4.000 različiih insekata i 75 kilograma raznog bilja

Lisica

Istraživanja u Njemačkoj (Goretzki, K. Paustan K. H. 1980.), o broju lisičijih jazbina, pretežno su rađena u nizijskim predjelima. Obe predjele karakteriše intenzivna poljoprivredna proizvodnja na veliki “tablama” od 250 ha. Dio površine koja se poljoprivredno koristi je 85 odsto, a udio šume četiri odsto. Drveće na poljima i zaštitni zasadi, osim malih izuzetaka, potpuno nedostaju. Poljoprivredne površine raščlanjene su sistemom melioracijskih kanala i ekonomskih puteva. Glavni poljoprivredni usjevi su šećerna repa, pšenica, stočna hrana i povrće.

U periodu istraživanja kontrolisani su izrada i korištenje oko 250 lisičijih jazbina, 50 jazbina je iskopano i u 98 okota izbrojeno je 366 štenaca, a hvatane su i markirane mlade lisice. Metoda redukcije štenaca, lovljenje, hvatanje lisica i ostavljanje mamaca provjeravani su u uskoj saradnji s lovačkim drušvom.

Izbor i korištenje jazbina pokazuje visoko prilagođavanje lisece na uslove intenzivne poljoprivredne proizvodnje. Oko 75 odsto jazbina za koćenje nalazilo se na otvorenom prostoru, prvenstveno u škrapama melioracionih kanala i u polju. U šumi ili grupama drveća u polju bilo je samo 22 odsto jazbina za koćenje.

Nasuprot ovome, na poljoprivrednim povrŠinama s ve’im učešćem šume – koje je istražio Pielovski 1976. u Poljskoj – gotovo 60 odsto kartiranih lisičjih jazbina bilo je u šumi ili grupama drveća u polju.

Prema istraživanjiam u zatvorenoj šumskoj oblasti (Stubbe, M. 1974; Harris, 1977), okoti su odgajani u jazbinama sa šest do 30 hodnika na velikom prostoru Londona, dok je Storn et.  al. 1976. u istraživačkoj oblasti sjevernoameričkog srednjeg zapada zaključio da su jazbine najčešće s dva-tri hodnika.

Jazbine za koćenje jednokratne upotrebe preovlađuju prije svega zbog čestog razaranja melioracionim radovima i obradom zemljišta. Posljedica je stalno građenje novih jazbina na podesnim mjestima.

Ograničeno parenje

 

Karakteristično je da je tokom više godina broj lisičijih jazbina  u oblasti istraživanja bio relativno konstantan. Izuzetak je parenje 1979. godine.  Uslovljeno ekstremno visokim snijegom, smetovima, parenje lisica bilo je veoma  ograničeno. U šestogodišnjem prosjeku, populacija lisica koristila je po kilometru kvadratnom (100 ha) 0,8 jazbina u periodu koćenja.  Upoređeno sa drugim istraživanjima (Eiberle, 1975; Fuchs, 1973; Stubbe, 1965.) ovo su izrazito male vrijednosti . Jedino su Pelikan i Vacker 1978, utvrdili još manji broj jazbina, od 0,17 do 0,34 po kilometru kvadratnom.

Istraživanja u Švajcarskoj (Wandeler , 1968), u Engleskoj (Lloyd, 1968), Sjevernoj Irskoj (Faireley, 1970) i Švedskoj (Englund, 1970),  utvrđeno je da je broj zametaka u matericama pregledanih lisica vrlo različit i prosječno se kreće između 4,20 do 6.38, što je visok pokazatelj plodnosti i potencijalnog realnog prirasta, a samim tim i gustine istraživanih populacija. Međutim, istraživanjima je utvrđena visoka embrionalna smrtnost, koja se kreće do 22 odsto (Mc Intosh, 1964), a još veća smrtnost mladunaca kao i snažna redukcija brojnosti cijele populacije izazvana lovnim pritiskom i drugim uzrocima, u koje spada i silvatično bjesnilo. Ova pojava se manifestovala posebno u posljednjih nekoliko godina velikim povećanjem broja zečeva u nekim lovištima u kojima je broj lisica drastično opao. I ovom prilikom potvrđuje se pravilo da kod vrsta sa brzom smjenom generacija u savremenim ekološkim uslovima natalitet igra relativno malu ulogu u realnom prirastu populacije, dok je odlučujuća stopa mortaliteta, što je tipično za zeca.

Prema Sovišu (1967), kako navodi Tichu (Tichu H. 1992), u Češkoj se lisica veoma brzo  razmnožava i u prosjeku po leglu je utvrđeno 5,54 lisičića.

Odnos polova

Lukava lija

U literaturi postoje veoma različiti podaci o odnosu polova u populaciji lisice. Na osnovu fetalnih istraživanja, često se mogao dokazati direktan prenatalni odnos polova (Fairley, 1970; Lloyd 1968; Lloyd et. al. 1976; Storm et. al. 1976), a nađena je i jasna prevaga mužjaka, ali za to nema dovoljno objašnjenja.

Opšte prevladavanje mužjaka  u odstrelu treba dijelom dovesti u vezu s njihovom većom aktivnošću (Fairley, 1970; Storm et. al. 1976; Stubbe, 1977), ili se to objašnjava većom smrtnošću ženki (Fairley, 1970; Pielovski, 1976; Pitzschke, 1072). Od 1975. do 1979. istraženo je 45 kompletnih okota sa 248 štenaca. Odnos polova među štencima starim četiri do šest nedjelja bio je 1,36 mužjaka prema jednoj ženki. Kod 381 lisice starije od šest mjeseci, odstrijeljene u istom periodu, odnos je bio 1,4 mužjaka prema jednoj ženki. Izjednačenost odnosa polova štenaca i odstrijeljenih lisica ukazuje na to da polovi ne podliježu različitom lovnom korištenju, odnosno različitim stopama smrtnosti.

Za produktivnost lisičjih populacija nije odlučujući broj okoćenih nego broj štenaca koji prežive kritične prve četiri nedjelje života. Prema Harissu (1997), gubitak štenaca u prve četiri nedjelje života je 16,8 odsto, a po Stubbeu  (1977) 16 odsto.

Harris je 1977. našao u Londonu okote sa 3,97 štenaca po leglu,  Insley 1977. u jednoj engleskoj istraživačkoj oblasti četiri šteneta po leglu, Lloyd et. al. 1976. u većoj seriji u zapadnoj Evropi 4,7 po leglu, Storm et. al. 1976. u SAD 4,40 i Stubbe 1977. 4,76 štenaca po leglu. Jedino je Peilonjski 1976. našao u jednoj  poljskoj poljoprivrednoj oblasti 6,30 štenaca po okotu. Visoku stopu reprodukcije on dovodi u vezu s boljom ishranom lisica u poljoprivrednim oblastima.

Na osnovu “snimljenih”  podataka trebalo bi pri izračunavanju reprodukcije primjenjivati stopu reprodukcije od 200 odsto u odnosu na 1,5 mužjaka prema jednoj ženki.

Fatalni januar i februar

 

Na osnovu istraživanja navedenih autora, u periodu 1975-1978, s relativno blagim i ravnomjernim zimama, utvrđeno je protezanje razdoblja koćenja na 63 dana. U prosjeku do 20-21. marta koti se 50 odsto skotnih ženki, do 31. marta preostalih 34 odsto ili ukupno 86 odsto do 10-11. aprila narednih 14 odsto ili 98 odsto ukupno i do 21. aprila svih 100 odsto ženki ili zadnjih dva odsto.

Dugotrajna zima 1979, sa mnogo snježnih i mraznih dana, sa dubokim snijegom u vrijeme parenja lisica, u januaru i februaru, izazvala je zakašnjenje reprodukcionog perioda za 15 dana i njegovo produženje na 78 dana.

Storm je 1976. takođe utvrdio signifikantno usporenu reprodukciju zbog visokog (dubokog) snježnog pokrivača.

Prema istraživanjima Ablesa 1969. lisice su pri dubokom snijegu pokazivale znatno slabije aktivnosti, tako da vjerovatno dolazi i do prekida parenja.

Behrendt (1955) za uslove Njemačke navodi da u ishrani lisica sitni glodari čine oko 42 odsto, “korisna” divljač 32 odsto, insekti pet odsto, vodozemci osam odsto, a ostatak predstavlja biljnu hranu (13 odsto). Pešev (1965) za lovišta Bugarske navodi da u ishrani lisice 36,2 odsto čini divljač. Suprotno ovome, Lampio (1953) je u Finskoj za njihove uslove lovišta ustanovio da u ishrani lisica divljač učestvuje sa 14 odsto. Slična situacija je i Švedskoj sa 15,8 odsto. U prosjeku to iznosi 22,2 odsto mesa divljači iz ukupne dnevne potrebe hrane lisice koja čini oko 850 grama. Ako primijenimo ovaj procenat (22,2 odsto), onda bi teorijski to značilo da jedan zec sa 3,50 kg lisica jede 18,5 dana. To je skoro 20 zečeva za godinu dana. Ovoj ishrani treba da se doda minimalno 10 do 15 voluharica dnevno sa najmanjom težinom od 25 grama.

Vrsta menija

 Behrendt (prema Paliću, 1984), ispitivao je u brdovitim oblastima sjeverne NJemačke potrebe u hrani evropske lisice (Vulpes vulpes Linnaeus 1958) i ustanovio prosječnu dnevnu potrebu od 850 grama ili 312 kilograma godišnje. Kako je naprijed naveo ovaj autor, kakve su procentualne količine pojednih hraniva u toku godine lisice, za podmirivanje tih potreba svaka lisica treba da ima na raspolaganju u toku godine: 5.320 miševa, 51 zeca, 4.000 raznih insekata i 75 kg raznih biljaka.

      

Boravište i starost

Zečevi mogu biti zamijenjeni nekom drugom vrstom divljači kao na primjer: srnom ili pernatom divljači (fazančićima, prvenstveno iz vještačke proizvodnje puštenih u lovište, divljim patkama, poljskim jarebicama i dr). Potrebno je istaći da  različita hrana smiruje glad lisice za različit vrmenski period.

Ispitivanjima Palića, utvrđeno je da potrebe u hrani lisice zavise od njene tjelesne mase, a iznosila je između 0,50 do 1.00 kg dnevno. Vrsta hrane je uslovljena boravištem, godišnjim dobom i raspoloživošću plijena. Osnovnu hranu lisici čine: miševi, tekunice, zečevi, fazani i domaća živina.

**************

DOBRODOŠLI FAZANČIĆI

Ulaženjem lisice u ekonomska dvorišta, ona je izmijenila i način svoje ishrane, pa se počela hraniti pretežno nezatrpanim leševima domaćih životinja, mrtvo rođenim mladuncima, placentama i kuhinjskim otpacima. Svojim djelovanjem čovjek je osigurao lisici još jedan izvor lakog plijena, a to je unošenje u lovište velikog broja fazančića koji nisu pripremljeni adekvatno za samostalan život u lovištu.

*********

NEĆE U GUSTE  ŠUME

 

Prema Hajneu koga citira B. Krže, 1988. areal ishrane lisica iznosi 300-400 ha, dok je ukupni životni prostor nekoliko puta veći. Lisica izbjegava guste šume bez podrasta.

Prema istraživanjima K. Kukera  i Hamiltona  koje takođe citira B. Krže, 1988. samo 12 odsto hrane lisice nalaze u visokim šumama, dok 66 odsto potiče od životinja koje žive u grmlju i u mlađim šumama.

 

**********

 

Zbog poremećenosti ekoloških uslova

 

BJESNILO DESETKUJE

Kao rezultat ekoloških poremećaja javlja se povećanje broja lisica po jedinici površine lovišta. Kod gušće populacije jedne životinjske vrste, kontakti između jedinki te vrste postaju češći, pa dolazi do izbijanja bolesti karakterističnih za tu vrstu ili teritoriju. Pošto se u ovom slučaju radi o mesojedu, to dolazi do pojavljivanja bjesnila, a moguća je i masovna pojava šuge. Sva oboljenja koja se masovno javljaju u određenoj populaciji, zbog poremećenih ekoloških odnosa u određenoj populaciji, pa time i pojava šuge, i virus bjesnila, javljaju se u ulozi biološkog regulatora prekomjernog broja lisica.

 

Facebook Komentari

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Можете користити ове HTML ознаке и атрибуте: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>