Home » Povrtarstvo » Rotofreze u savremenoj proizvodnji povrća

Rotofreze u savremenoj proizvodnji povrća

U savremenoj proizvodnji povrća, početkom 80-tih godina prošlog vijeka došlo je do unapređivanja u razvoju rotofreze, pri čemu su na prednjem dijelu, sa lijeve i desne strane postavljeni diskovi pomoću kojih se formiraju razori, a rotosfera se transformiše u mašinu za formiranje gredica.

Rotofreza (freza, rotaciona sitnilica, rotovator) primjenjuje se kako za izvođenje osnovne i dopunske (površinske) obrade zemljišta, tako i za izvođenje međuredne obrade. Glavna primjena rotofreze je pri izvođenju dopunske obrade zemljišta, poslije oranja.
Postavlja se pitanje zašto se 70-tih godina prošlog vijeka smatralo da rotofreza doprinosi kvarenju strukture zemljišta, a danas se misli suprotno.

Rotofreza FAP

Rotofreza FAP

Rotofreza je najčešće traktorom nošena mašina, pri čemu radni organi dobijaju pogon od priključnog vratila traktora (540 ili 1000 o/min), preko kardanskog vratila i sistema prenosnika (zupčanika, lančanika i lanca).

Radni organi rotofreze su horizontalni vratilorotor, na kojem su po širini radnog zahvata postavljeni vertikalni nosači (rozete, diskovi), za koje su pričvršćeni noževi. Kod rotofreze noževi su izvedeni u obliku latiničnog slova L sa vertikalnom i horizontalnom oštricom.
Na svakom vertikalnom nosaču postavljeno je najčešće 6 noževa, i to tri lijeva i tri desna. Jedino krajnji vertikalni noževi imaju po tri noža (krajnji desni nosač tri lijeva noža, a krajnji lijevi nosač tri desna noža). Raspored noževa po širini vratila je izveden spiralno, radi uravnoteženja otpora.

Kinematika radnih organa rotofreze je složena, pošto se rotaciono kretanje radnih organa slaže sa translatornim kretanjem agregata (traktor+rotofreza). Rezultat slaganja ovih kretanja je dobijanje trohoide za trajektoriju vrha noža.

Rotofreza u polju

Rotofreza u polju

Od priključnog vratila traktora pomoću kardanskog vratila, direktno se prenosi obrtni momenat na rotor sa noževima koji odsjecaju i otkidaju plastice zemlje od oraničnog sloja i odbacuju ih nazad na poklopac rotofreze.

Usljed intenzivnog udaranja čestica zemlje o poklopac rotosfere, koji je izrađen od lima, čestice zemlje se razbijaju, usitnjavaju i odlažu na površinu zemljišta obrazujući obrađeni sloj. Usljed velike brzine obrtanja noževa i relativno male brzine kretanja rotofreze dolazi do prekomjernog usitnjavanja čestica zemlje i stvaranja praškaste strukture, što utiče na kvarenje strukture zemljišta pa je to i odgovor na prethodno postavljeno pitanje.

Iz navedenih razloga u savremenoj proizvodlji povrća, početkom 80-ih godina prošlog vijeka došlo je do unapređenja u razvoju rotofreze, pri čemu su na prednjem dijelu, sa lijeve i desne strane postavljeni diskovi pomoću kojih se for-miraju razori, a rotofreza se transformiše u mašinu za formiranje gredica (tzv “gredičar”).

Istovremeno, umjesto jednog rotirajućeg vratila postavljena su dva pri čemu se na prednjem vratilu umjesto “L” noževa postavljeni noževi sa koso postavljenom oštricom u odnosu na vertikalnu ravan približno 45 stepeni, dok je drugi rotirajući elemenat izveden u obliku glatkog valjka sa čeličnim prstima. Drugi rotirajući elemenat je dobio suprotni smjer obrtanja.

Na ovaj način je dobijena tzv. slojevita obrada zemljišta, bez stvaranja praškaste strukture zemljišta. Prednji rotor sa noževima zadržao je smjer obrtanja kao i kod standardne freze (u smjeru obrtanja točkova traktora), pri čemu su dobijene zemljišne čestice srednje krupnoće u odnosu na krupne zemljišne čestice koje su nastale u procesu izvođenja osnovne obrade zemljišta. Usljed suprotnosmjernog obrtanja zadnjeg rotora, čelični prsti dodatno usitnjavaju srednje krupne zemljišne čestice, pri čemu se dobijaju sitne zemljišne čestice. Istovremeno, glatki valjak sa čeličnim prstima sabija usitnjene zemljišne čestice sa jedne strane, a takođe dodatno usitnjava čestice koje se nalaze ispred njega, a iza prednjeg rotora, prebacujući ih preko sebe, pri čemu dolazi do finog usitnjavanja površinskog sloja zemljišta.

U zavisnosti od tehnologije gajenja pojedinih povrtarskih vrsta, opisana rotaciona sitnilica može da izvodi površinsku pripremu zemljišta na ravnoj površini, da formira standardnu gredicu ili da formira više mini gredica.

Visina formiranih gredica iznosi do 25 cm, širina jedne standardne gredice iznosi najčešće od 100 do 140 cm, zavisno od modela mašine, odnosno tehnologije gajenja, minimalna širina kanala između gredica iznosi 20 cm, a minimalna širina mini gredica iznosi 25 cm.

Formiranje gredica i mini gredica izvodi se kako na otvorenom polju tako i u objektima zaštićenog prostora. Na navedenim mašinama mogu se kao dodatna oprema postaviti uređaji za unošenje mineralnih hraniva i insekticida. Početkom ovog vijeka nastavljen je razvoj fotofreza (rotacionih sitnilica), odnosno sada već mašina za formiranje gredica.

Prof. dr Anđelko Bajkin, “Savremeni povrtar” (18)

Facebook Komentari

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Можете користити ове HTML ознаке и атрибуте: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>