Home » Pčelarstvo » O vosku

O vosku

Uz proizvodnju meda dosta pčelara se zanima i proizvodnjom voska. Najveći dio dobijenog voska pčelari ponovo vrate u košnice u vidu satnih osnova ili kada je u pitanju stari vosak, pojede ga voskov moljac.

Čist pčelinji vosak dolazi u prvom redu od pretapanja mednih poklopčića. Procjenjuje se da se na svakih 50 kg vrcanog meda dobije i 1 kg voska. Redovnim izrezivanjem građevinjaka i zaperaka može se dobiti izvanredno čist pčelinji vosak i na kraju ostaje vosak koji se dobija iz starog saća koje se zamjenjuje satnim osnovama u košnici.

Na 50 kg meda 1 kg voska

Na 50 kg meda 1 kg voska

Najbolji kvalitet voska dobijamo topljenjem voska iz sunčanog topionika. U ovom topioniku može se topiti samo mlado saće, zaperci i medni poklopci.

Kada se radi o mednim poklopcima, prije nego što se tope na bilo koji način, treba da se dobro ocijedi med koga ima dosta pa bi ga u sunčanom topioniku bilo previše za male rezervoare, a sem toga jako sunce bi ga oštetilo zbog visoke temperature. To isto važi i ako se topljenje vrši na klasičan način.

Naravno, i ovako dobijen vosak treba ponovo zagrijati i razliti u emajlirane posude ili kalupe od neoksidirajućeg materijala.

Najveći problem za većinu naših pčelara predstavlja izdvajanje voska iz starog saća u kome se u toku dužeg perioda izvadilo leglo. U ovom saću ima više voska iako je u manjem veći procenat. Najviše voska ima u gornjim dijelovima sata a najmanje onda gdje se najviše izvodilo leglo. Mjerenjima je utvrđeno da se poslije 15 generacija izvedenih pčela težina satova utrostručila, da bi posle tridesete generacije bila veća za četiri puta nego kada je satna osnova stavljena u košnicu.

Postoje različiti načini za izdvajanje voska iz stalnog saća, od potapanja u vreći od jute i kuvanja u emajliranom kazanu do cijeđenja cijele smjese ispod prese. Vreća se gnječi i prevrće dok voda polako vri, tako da vosak ispliva na površinu. Ostatak voska koji se nalazi u vreći može se izvući presovanjem.

Vosak se može dobijati pomoću parnih topionika, centrifuga i električnih presa na suvo. Bez obzira na to kako će pčela da preradi staro saće, u najvećem broju slučajeva ostane nešto voska u voskovarini i zbog toga se vosak najbolje izvuče u industrijskim postrojenjima koja postoje u nekim zemljama kao što je na primjer Danska, gdje pčelari donose staro saće sa okvirima u nastavcima i u zamjenu dobijaju satne osnove zajedno sa očišćenim i dezinfikovanim okvirima.

Saće iz društava koja su uginula ili bila jako zaražena američkom truleži, pčelar ne sme pretapati sa ostalim saćem, već takvo saće treba spaliti. Ukoliko se takav vosak koristi, mora proći kroz poseban postupak sterilizacije da bi se uništile spore američke truleži koje se u vosku mogu zadržati decenijama i po dospeću u košnicu kroz vještačke satne osnove izvršiti zaražavanje pčelinjeg legla. Zbog ovoga je veoma opasno izrađivati satne osnove od voska koji pojedinci proizvode bez odgovarajuće opreme za sterilizaciju.

Pri topljenju voska treba voditi računa o nekim od sljedećih momenata:

1. Opasno je topiti vosak iznad otvorenog ognjišta jer može doći do požara.

2. Nije dobro koristiti pregrijanu paru za topljenje pčelinjeg voska jer dolazi do saponifikacije.

3. Nikako ne treba topiti ili pretapati vosak u gvozdenim bronzanim, bakarnim i drugim posudama koje nisu galvanizovane jer to dovodi do gubljenja prirodne boje voska.

4. Za kvalitet voska je loše ako dođe do miješanja sastruganog voska sa propolisom. Ovakva mješavina ima nižu tačku topljenja i čini vosak ljepljivim.

5. Razliven vosak je lakše izvaditi iz posude sa kosim zidovima nego ako su uspravni. Zidove pre razlivanja premazati tankim slojem jestivog ulja.

6. Pčelinji vosak lako upija mnoge hemikalije, pa zbog toga ne treba ga držati u prostorijama gdje su pesticidi ili plastične trake koje sadrže insekticide. Ovo posebno važi za satne osnove i rezervno saće.

Priprema pčelinjeg voska za izložbe

Vosak

Vosak

Dobro pripremljen kalup (sirac) pčelinjeg voska predstavlja veliku atrakciju na pčelarskim izložbama. U pripremi izložbenih eksponata treba koristiti samo dobro ocijeđen vosak od mednih poklopčića koji su dobijeni sa novog saća iz medišta. Topljenje je najbolje izvršiti u posudi sa duplim zidom (vodeno kupatilo) u kome se nalazi voda. U samoj posudi za topljenje najbolje je da bude dvije trećine vode i jedna trećina voska. Rastopljen vosak se mora procijediti kroz fino cjedilo od platna da bi se uklonile razne trunke. Vosak treba sipati u kalup u momentu kada se na površini počne stvrdnjavati, jer se na toj temperaturi, u kalupu, neće javljati pukotine. Oblik kalupa mora da bude privlačan za posjetioce izložbe. Kalup pri vrhu treba premazati tankim slojem jestivog ulja i pošto se napuni do željene visine, vosak ostaviti da se potpuno ohladi. Ako na dnu sirca ima nešto prljavštine ili vazdušnih mjehurića to oštrim nožem skinuti. Tako pripremljen sirac izazvaće divljenje i odneti nagradu na izložbi.

Ispitivanje voska

Potrebno je 100 g alkohola 90%.

Mali komad čistog voska, veličine lješnika, stavi se u čašicu, pa se do polovine komada voska, tek toliko da se odlijepi od dna čašice, naliva čistom vodom (vosak je lakši od vode).

Posle toga, u vrlo tankom mlazu, uz zidove čašice, treba nalivati alkohol, sve dok se vosak ne spusti na dno čašice, jer je ovakva smjesa manje specifične težine od voska.

Potom izvadimo komad voska, za koji pouzdano znamo da je čist, najbolje čačkalicom, pa u tu smjesu stavimo isti po veličini komadić voska, koji je pripremljen od količine voska koga želimo da ispitamo.

Ako ovaj komad voska ne potone, to je siguran znak da u njemu ima parafina ili cerezina, dakle to je falsifikat. Čist vosak mora da potone.

Facebook Komentari

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Можете користити ове HTML ознаке и атрибуте: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>